10 - Dostępność

Co to jest dostępność?

Za wikipedią: Dostępność WWW (ang. web accessibility) – dziedzina wiedzy z zakresu interakcji człowieka z komputerem zajmująca się problematyką tworzenia stron i serwisów internetowych dostępnych dla jak najszerszego grona odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych. Dostępność serwisu internetowego oznacza stopień w jakim może być on postrzegany, rozumiany i przeglądany przez wszystkich użytkowników, niezależnie od ich cech lub upośledzeń, a także niezależnie od właściwości używanego przez nich oprogramowania i sprzętu.

Częściowo zagadnienie dostępności poruszane było już na zajęciach o użyteczności. Jest tak, gdyż pojęcia dostępność i użyteczność są blisko ze sobą związane. Można powiedzieć, że dostępność jest szczególnym przypadkiem użyteczności. Przy okazji tych zajęć skupimy się ściśle na tym zagadnieniu.

Słów kilka o inclusive design.

Inclusive Design jest to filozofia projektowania, która przede wszystkim podkreśla konieczność zrozumienia sposobu działania w świecie jak największej grupy potencjalnych użytkowników, po to by zapobiec możliwości ich wykluczenia. Def:"Projektowanie przedmiotów i/lub usług użytku codziennego tak aby były one dostępne dla jak największej grupy użytkowników… bez konieczności specjalistycznego ich adaptowania." więcej przeczytać można tutaj

  • To jak bardzo nasz produkt jest wymagający i ile osób z generalnej populacji może wykluczyć można sprawdzić za pomocą kalkulatora wykluczenia dostępnego tutaj

Krótka symulacja tego jak Osoby niepełnosprawne spostrzegają świat.

Strona oferuje oprogramowanie pozwalające symulować jak świat jest odbierany przez osoby o różnych niepełnosprawnościach percepcyjnych.

Jak osoby niepełnosprawne korzystają z Sieci?

  1. Powiększanie czcionki -> ctrl + "+"
  2. Wysoko kontrastowe schematy kolorów -> zmiana arkusza css
  3. Czytniki ekranowe -> http://www.youtube.com/watch?v=VGeppPO5lQ0&feature=related
  4. Oprogramowanie do rozpoznawania głosu -> http://www.youtube.com/watch?v=L4D4kRbEdJw
  5. Monitory braillowskie -> http://www.tyfloswiat.pl/monitory_brajlowskie
  6. Przeglądarki tekstowe -> http://csant.info/lynx.htm
  7. Eye-pointing -> http://www.youtube.com/watch?v=uGFCuxEyutg

Zasady tworzenia dostępnych stron

Ponieważ większość narzędzi ułatwiających dostęp dla osób niepełnosprawnych działa na poziomie kodu HTML bardzo ważne jest trzymanie się standardów.

Standardy

Web Accessibility InitiativeWeb Accessibility Initiative -> projekt The World Wide Web Consortium (W3C) mający na celu zwiększenie dostępności stron internetowych
Web Content Accessibility Guidelines-> zestaw zaleceń opracowanych przez WAI dotyczących projektowania stron internetowych
WCAG Samurrai -> Krytyka i errata WCAG
Web Content Accessibility Guidelines 2.0 - druga wersja zestawu zaleceń opracowanych przez WAI dotyczących projektowania stron internetowych (niedawno opublikowana)
Understanding WCAG 2.0 - dokument pozwalający dokładniej zrozumieć zalecenia standardu WCAG 2.0 :)
Techniques of WCAG 2.0 - praktyczne techniki i najczęstsze błędy
Section 508 - obowiązujący w USA zestaw zaleceń dotyczących dostępności serwisów internetowych instytucji publicznych

Proste sposoby na kontrolę dostępności

  • Skorzystaj z listy wytycznych

Pierwszą metodą testowania dostępności serwisu jest jego konfrontacja z podstawowymi wytycznymi dostępności. Konsorcjum W3C pracuje nad standardem WCAG zawierającym wskazania, które powinna spełniać dostępna strona. Obecnie rekomendowaną wersją jest WCAG 2.0 (http://www.w3.org/TR/WCAG20/), które ostatnia wersja została opublikowana w grudniu ubiegłego roku. Dokument nie został jeszcze przetłumaczony na język polski.

  • Symuluj czytnik ekranu

Osoby niewidome oraz mocno niedowidzące korzystają z czytników ekranowych (ang. screenreader), jak np. JAWS. Nie zawsze musisz jednak uruchamiać tego typu program, aby sprawdzić, jak strona zostanie w nim odczytana. Rozszerzenie do Firefoksa o nazwie Fangs jest emulatorem czytnika ekranu. Wynikiem działania programu jest plik tekstowy zawierające komentarze, które normalnie byłyby wypowiadana przez czytnik, jak oznaczenia nagłówków lub odnośników. Program pobierzesz bezpośrednio ze strony autora -> http://www.standards-schmandards.com/projects/fangs/

  • Sprawdź jakość kolorów

W następnej kolejności warto sprawdzić jakość kolorów, które powinny być dostosowane do potrzeb osób cierpiący na zaburzenia postrzegania kolorów, niedowidzących lub borykających się z innymi dolegliwościami wzroku. Mogą mieć one trudności z korzystaniem z serwisu posiadającego słaby kontrast kolorów lub źle dobrane barwy.

ColorDoctor
www.fujitsu.com/global/accessibility/assistance/cd/

Dostępność dotyczy nie tylko osób niepełnosprawnych, ale także użytkowników niestandardowych urządzeń, jak nowoczesne urządzenia mobilne. Są to różnego rodzaju PDA, smartphony lub coraz popularniejszy iPhone. Oczywiście działanie serwisu najlepiej jest przetestować na prawdziwych urządzeniach. Na etapie budowy strony i jej częstego testowania możesz się posłużyć - jak doradza Tomek Karwatka w niedawno recenzowanej książce "Projektowanie stron. Użyteczność w praktyce" - nawet zwykłą ramką HTML o szerokości nie większej niż 200 pikseli.

Warto wykorzystać jeden z kilku emulatorów mobilnych przeglądarek, jak symulator opery mini (http://www.opera.com/mini/demo…). W serwisie http://mobilerunner.wap3.net/e… znajdziesz kilkadziesiąt symulatorów wielu popularnych modeli telefonów. Przy okazji warto wspomnieć, że w naszym serwisie ukazywały się już artykuły dotyczące tworzenia mobilnych stron, jak chociażby tekst Strona WWW w komórce.

  • Sprawdź jakość tekstu

Zawsze należy pamiętać, że na dostępność strony wpływa także jakość i przystępność tekstu. Należy unikać:

Skomplikowanego słownictwa
Technicznego żargonu
Tekstu nie mającego żadnego znaczenia dla użytkowników
Mało popularnych skrótów

Zalecenia

Zalecenia WCAG są pogrupowane w trzy poziomy:

  • priorytet 1- zalecenia z tego poziomu muszą być spełnione. Bez ich spełnienia niektóre grupy użytkowników są wykluczone
  • priorytet 2 - zalecenia z tego poziomu powinny być spełnione. Spełnienie tych zaleceń ułatwia korzystanie ze strony.
  • priorytet 3 - zalecenia z tego poziomy mogą być spełnione. Ich spełnienie powiększa komfort korzystania ze strony dla niektórych użytkowników stron

Istnieją też trzy poziomy zgodności (ang. conformance):

  • poziomu A - wszystkie podpunkty priorytetu poziomu pierwszego są spełnione
  • poziomu AA (ang. "Double-A") - wszystkie podpunkty priorytetów poziomu pierwszego i drugiego spełnione
  • poziomu AAA (ang. "Triple-A") - wszystkie podpunkty priorytetów poziomu pierwszego, drugiego i trzeciego spełnione

Zadania

Wejdź na stronę 400 lecie uniwersytetu.

  • Zastanów się dlaczego strona może być trudno dostępna? (pierwsza prawidłowa odpowiedź zwalnia z konieczności wykonywania zadania domowego.

Spróbuj założyć konto pocztowe na portalu wp.pl (Faktyczne założenie konta nie jest konieczne proszę tylko przejść proces do momentu gdy wymagane jest wciśnięcie buttonu załóż konto)

  • zastanów się który z kroków był by przeszkodą nie do ominięcia dla osoby niewidomej (Pierwsza osoba, która zgłosi prawidłową odpowiedź otrzymuje komplet punktów i jest zwolniona z konieczności wykonania pracy domowej)
  • Po ustaleniu co jest realną przeszkodą, dla osoby niewidomej, w założeniu skrzynki pocztowej na WP. Zastanów się nad propozycją alternatywy, która spełniała by to samo zadanie nie będąc jednocześnie utrudnieniem dostępu (najciekawsze propozycje będą także nagrodzone zwolnieniem z konieczności wykonania pracy domowej)

Wybór

Przed dosłownym zastosowaniem WCAG warto przejrzeć stronę Samuraja WCAG. Na początek wydaje się być bardziej przyjazna.

Dobrym źródłem wprowadzającym w problematykę dostępności jest "W głąb dostępności" Marka Pilgrima, która w dość ciekawy sposób prezentuje tematykę związaną z użytecznością.
Książka jest przetłumaczona na język polski i dostępna on-line. Jedno o czym należy pamiętać w trakcie lektury to to, że książka ta ma już kilka lat i część informacji w niej podanych jest na tyle oczywista, że de facto nie wymaga komentarza. Niemniej warto się zapoznać za jej pośrednictwem z zaleceniami, która sprawią, że korzystanie z internetu stanie się prostsze dla osób, które mają do tego pełne prawo. Kolejną ciekawą pozycją jest Książka "Dostępne WWW" autorstwa Jacka Zadrożnego. Jednym z etapów dotyczących zadania domowego będzie zapoznanie się z tymi pozycjami.

Oprócz bardziej szczegółowych porad zawartych w książce, można pamiętać o bardziej ogólnych zaleceniach jak na przykład:

Media zwiększające dostępność

Istnieje wiele różnych rodzajów oprogramowania ułatwiających osobom niepełnosprawnym korzystanie z internetu i komputera w ogóle.
Tutaj można znaleźć informacje na temat jak różne niepełnosprawności są korygowane za pomocą protez technologicznych
Przykładem może być przeglądarka tekstowa - Lynx - dostępną tutaj:

Lub przystawka do smartfona pozwalająca wspólpracować za pomocą alfabetu brajla
http://www.harpo.com.pl/index.php?prtlid=1097&kat_id=131&art_id=128
Ponadto w domu należy zapoznać się z czytnikiem ekranu NVDA, dostępnym tutaj:

Dodatkowe informacje:

Ułatwienie do zadania domowego

Dla osób, które przyjdą na zajęcia i podadzą swój adres mailowy. Prowadzący roześle zaproszenia do aplikacji internetowej ułatwiającej wykonanie zadania domowego.

Zadanie 10

  • Przeczytać (Przynajmniej przejrzeć) książkę "W głąb dostępności" Marka Pilgrima
  • Zapoznać się z NVDA
  • Stosując się do przedstawionych sposobów na sprawdzenie dostępności przyjrzeć się własnej stronce (Mile widziane też zastosowanie się do rozwiązan z książki Pilgrima)
  • Sporządzić mini audyt dotyczący dostępności własnej strony:
          • opis znalezionych problemów + proponowane poprawki (ewentualnie przez zastosowanie jakiej technologi pomocniczej problem może zostać przezwyciężony)
          • obrazki - screeny obrazujące wystąpienie problemu
          • Ocena co do priorytetu znalezionego błędu (zgodnie z Zaleceniami WCAG)
          • wnioski
  • Audyty przesyłać prowadzącemu na adres mailowy moc.liamg|ywabulm#moc.liamg|ywabulm Każdy mail powinien zawierać w tytule: nr grupy, nr zadania, nazwisko autora (np. "Grupa 5, zadanie 8 Jan Kowalski"
  • format pliku: .doc lub .pdf lub .odt
  • Liczba punktów: 4
  • Deadline: 7 dni od daty zajęć włącznie (grupy, na którą jest się zapisanym)
  • Za spóźnienie nagroda: -1pkt/dzień
Strona na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0. Autorzy: A. Czoska, M. Komosiński, B. Kowalczyk, A. Kupś, M. Lubawy