10- Dostępność

Co to jest dostępność?

Za wikipedią: Dostępność WWW (ang. web accessibility) – dziedzina wiedzy z zakresu interakcji człowieka z komputerem zajmująca się problematyką tworzenia stron i serwisów internetowych dostępnych dla jak najszerszego grona odbiorców, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych. Dostępność serwisu internetowego oznacza stopień w jakim może być on postrzegany, rozumiany i przeglądany przez wszystkich użytkowników, niezależnie od ich cech lub upośledzeń, a także niezależnie od właściwości używanego przez nich oprogramowania i sprzętu.

Częściowo zagadnienie dostępności poruszane było już na zajęciach o użyteczności. Jest tak, gdyż pojęcia dostępność i użyteczność są blisko ze sobą związane. Można powiedzieć, że dostępność jest szczególnym przypadkiem użyteczności. Przy okazji tych zajęć skupimy się ściśle na tym zagadnieniu.

Słów kilka o inclusive design.

Inclusive Design jest to filozofia projektowania, która przede wszystkim podkreśla konieczność zrozumienia sposobu działania w świecie jak największej grupy potencjalnych użytkowników, po to by zapobiec możliwości ich wykluczenia. Def:"Projektowanie przedmiotów i/lub usług użytku codziennego tak aby były one dostępne dla jak największej grupy użytkowników… bez konieczności specjalistycznego ich adaptowania." więcej przeczytać można tutaj

  • To jak bardzo nasz produkt jest wymagający i ile osób z generalnej populacji może wykluczyć można sprawdzić za pomocą kalkulatora wykluczenia dostępnego tutaj
  • A tu znajduje się link do prostego interfejsu analizującego dostępność dowolnej strony internetowej WAVE Web Accessibility Evaluation Tool

Krótka symulacja tego jak Osoby niepełnosprawne spostrzegają świat.

Strona oferuje oprogramowanie pozwalające symulować jak świat jest odbierany przez osoby o różnych niepełnosprawnościach percepcyjnych.
Symulator zaburzeń widzenia z WebAIM zawiera zadania do wykonania "w trybie" wybranych ograniczeń.

Jak osoby niepełnosprawne korzystają z Sieci?

  1. Powiększanie czcionki -> ctrl + "+"
  2. Wysoko kontrastowe schematy kolorów -> zmiana arkusza css
  3. Czytniki ekranowe -> http://www.youtube.com/watch?v=VGeppPO5lQ0&feature=related
  4. Oprogramowanie do rozpoznawania głosu -> http://www.youtube.com/watch?v=L4D4kRbEdJw
  5. Monitory braillowskie -> http://www.tyfloswiat.pl/monitory_brajlowskie
  6. Przeglądarki tekstowe -> http://csant.info/lynx.htm
  7. Eye-pointing -> http://www.youtube.com/watch?v=uGFCuxEyutg

Zasady tworzenia dostępnych stron

Ponieważ większość narzędzi ułatwiających dostęp dla osób niepełnosprawnych działa na poziomie kodu HTML bardzo ważne jest trzymanie się standardów.

Standardy

Web Accessibility InitiativeWeb Accessibility Initiative -> projekt The World Wide Web Consortium (W3C) mający na celu zwiększenie dostępności stron internetowych
Web Content Accessibility Guidelines-> zestaw zaleceń opracowanych przez WAI dotyczących projektowania stron internetowych
WCAG Samurrai -> Krytyka i errata WCAG
Web Content Accessibility Guidelines 2.0 - druga wersja zestawu zaleceń opracowanych przez WAI dotyczących projektowania stron internetowych
Understanding WCAG 2.0 - dokument pozwalający dokładniej zrozumieć zalecenia standardu WCAG 2.0 :)
Techniques of WCAG 2.0 - praktyczne techniki i najczęstsze błędy
Section 508 - obowiązujący w USA zestaw zaleceń dotyczących dostępności serwisów internetowych instytucji publicznych

Proste sposoby na kontrolę dostępności

  • Skorzystaj z listy wytycznych

Pierwszą metodą testowania dostępności serwisu jest jego konfrontacja z podstawowymi wytycznymi dostępności. Konsorcjum W3C pracuje nad standardem WCAG zawierającym wskazania, które powinna spełniać dostępna strona. Obecnie rekomendowaną wersją jest WCAG 2.0 (http://www.w3.org/TR/WCAG20/), pod tym adresem http://wiki.fdc.org.pl/index.php?title=WCAG_2.0_PL można znaleźć tłumaczenie wytycznych na język polski

  • Symuluj czytnik ekranu

Osoby niewidome oraz mocno niedowidzące korzystają z czytników ekranowych (ang. screenreader), jak np. JAWS. Nie zawsze musisz jednak uruchamiać tego typu program, aby sprawdzić, jak strona zostanie w nim odczytana. Rozszerzenie do Firefoksa o nazwie Fangs jest emulatorem czytnika ekranu. Wynikiem działania programu jest plik tekstowy zawierające komentarze, które normalnie byłyby wypowiadana przez czytnik, jak oznaczenia nagłówków lub odnośników. Program pobierzesz bezpośrednio ze strony autora -> http://www.standards-schmandards.com/projects/fangs/

Symulacja czytnika z WebAIM. Potrzebny jest dodatek Shockwave. Proszę spróbować zorientować się w strukturze strony, wykonać zadania - tylko w trybie czytania.

  • Sprawdź jakość kolorów

W następnej kolejności warto sprawdzić jakość kolorów, które powinny być dostosowane do potrzeb osób cierpiący na zaburzenia postrzegania kolorów, niedowidzących lub borykających się z innymi dolegliwościami wzroku. Mogą mieć one trudności z korzystaniem z serwisu posiadającego słaby kontrast kolorów lub źle dobrane barwy. Sprawdzenie kolorów online można wykonać pod tym adresem http://www.checkmycolours.com/

  • Sprawdź jakość tekstu

Zawsze należy pamiętać, że na dostępność strony wpływa także jakość i przystępność tekstu. Należy unikać:

Skomplikowanego słownictwa
Technicznego żargonu
Tekstu nie mającego żadnego znaczenia dla użytkowników
Mało popularnych skrótów.

Tu można zobaczyć, dlaczego strony zawierające tylko tekst tez nie są optymalnym rozwiązaniem:
WebAIM Dyslexia Simulation

Jak zagadnienia dostępności i użyteczności się przenikają

Dostępność dotyczy nie tylko osób niepełnosprawnych, ale także użytkowników niestandardowych urządzeń, jak nowoczesne urządzenia mobilne. Są to różnego rodzaju PDA, smartphony lub coraz popularniejszy iPhone. Oczywiście działanie serwisu najlepiej jest przetestować na prawdziwych urządzeniach. Jeżeli nie jest to możliwe warto wykorzystać jeden z kilku emulatorów mobilnych przeglądarek, jak symulator opery mini (http://www.opera.com/mini/demo…). W serwisie http://mobilerunner.wap3.net/e… znajdziesz kilkadziesiąt symulatorów wielu popularnych modeli telefonów.

Zalecenia

Zalecenia WCAG1.0 i 2.0 zostały pogrupowane w trzy poziomy:

  • priorytet 1- zalecenia z tego poziomu muszą być spełnione. Bez ich spełnienia niektóre grupy użytkowników są wykluczone
  • priorytet 2 - zalecenia z tego poziomu powinny być spełnione. Spełnienie tych zaleceń ułatwia korzystanie ze strony.
  • priorytet 3 - zalecenia z tego poziomy mogą być spełnione. Ich spełnienie powiększa komfort korzystania ze strony dla niektórych użytkowników stron

Istnieją też trzy poziomy zgodności (ang. conformance):

  • poziomu A - wszystkie podpunkty priorytetu poziomu pierwszego są spełnione
  • poziomu AA (ang. "Double-A") - wszystkie podpunkty priorytetów poziomu pierwszego i drugiego spełnione
  • poziomu AAA (ang. "Triple-A") - wszystkie podpunkty priorytetów poziomu pierwszego, drugiego i trzeciego spełnione

Wybór

Przed dosłownym zastosowaniem WCAG warto przejrzeć stronę Samuraja WCAG. Na początek wydaje się być bardziej przyjazna.

Dobrym źródłem wprowadzającym w problematykę dostępności jest "W głąb dostępności" Marka Pilgrima, która w dość ciekawy sposób prezentuje tematykę związaną z użytecznością.
Książka jest przetłumaczona na język polski i dostępna on-line. Jedno o czym należy pamiętać w trakcie lektury to to, że książka ta ma już kilka lat i część informacji w niej podanych jest na tyle oczywista, że de facto nie wymaga komentarza. Niemniej warto się zapoznać za jej pośrednictwem z zaleceniami, która sprawią, że korzystanie z internetu stanie się prostsze dla osób, które mają do tego pełne prawo. Kolejną ciekawą pozycją jest Książka "Dostępne WWW" autorstwa Jacka Zadrożnego.

Oprócz bardziej szczegółowych porad zawartych w książce, można pamiętać o bardziej ogólnych zaleceniach jak na przykład:

Zadania

Wejdź na stronę 400 lecie uniwersytetu.

  • Zastanów się dlaczego strona może być trudno dostępna?

Spróbuj założyć konto pocztowe na portalu wp.pl (Faktyczne założenie konta nie jest konieczne proszę tylko przejść proces do momentu gdy wymagane jest wciśnięcie buttonu załóż konto)

  • zastanów się który z kroków był by przeszkodą nie do ominięcia dla osoby niewidomej
  • Po ustaleniu co jest realną przeszkodą, dla osoby niewidomej, w założeniu skrzynki pocztowej na WP. Zastanów się nad propozycją alternatywy, która spełniała by to samo zadanie nie będąc jednocześnie utrudnieniem dostępu

Wejdź na stronę http://cogision.com/

  • Zastanów się dlaczego strona może być trudno dostępna?

Media zwiększające dostępność

Ułatwienia na poziomie Systemu opracyjnego
Zwiększenie czcionki w win7

Ułatwienia dostępności w MAC OS

Istnieje wiele różnych rodzajów oprogramowania ułatwiających osobom niepełnosprawnym korzystanie z internetu i komputera w ogóle.
Tutaj i Tutaj można znaleźć informacje na temat jak różne niepełnosprawności są korygowane za pomocą protez technologicznych

1. Przykładem może być przeglądarka tekstowa - Lynx - dostępną tutaj:

2. Przystawka do smartfona pozwalająca wspólpracować za pomocą alfabetu brajla
http://www.harpo.com.pl/index.php?prtlid=1097&kat_id=131&art_id=128

3. JayBee oprogramowanie pozwalające osobom z trudnościami w mowie porozumiewać się z otoczeniem.
http://youtu.be/jLj-Np6fYIA?t=20s

4. Ponadto w domu należy zapoznać się z czytnikiem ekranu NVDA, dostępnym tutaj:

Dodatkowe informacje:

Zadanie 10 dla chętnych

Proszę przetestować swoją stronę:

  • dodatkiem Fangs,
  • za pomocą "symulatora oglądania" strony przez osoby z problemami z percepcją wzrokową ("Impairment simulator software", podlinkowany powyżej),
  • oraz za pomocą interfejsu "Check my colours"…

I sporządzić krótki raport (max. 1 str. standardowego maszynopisu) zawierający wyliczenie problemów, które Państwo znaleźli oraz pomysłów na poprawienie dostępności Państwa strony (w ramach umiejętności nabytych do tej pory).

Można wspomagać się WAVEm, ale nie będzie on wystarczający (np. do analizy dostępności podczas korzystania z czytnika).

Punkty: 3
Termin oddania: 25 stycznia (niedziela), 23:59

Strona na licencji Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0. Autorzy: A. Czoska, M. Komosiński, B. Kowalczyk, A. Kupś, M. Lubawy